Җәйнең иң матур чагы: әкрен генә сызылып алсу таң ата. Тормыш гөрли, яшьлек чәчәк ата. Авыл урамнарында гармун моңы үзәкне өзә. Болыннарны гүзәл яшьлек инли, ә йөрәкне татлы хыял били. Шушы матурлыкны бозып, “Сугыш!” – дигән шомлы хәбәр килде. Алсуланып торган шат йөзләргә сагыш инде, ил терәге булган ир-егетләр барысы да сугышка китте.
Балачагы сугыш елларына туры килгән Рушания әби Алишева белән сөйләшеп утырдык. Алишева Рушания Таһир кызы 1926 елда Кузнечиха районы Старый Баран (хәзерге Спас районы Иске Рәҗәп) авылында туа.Мәктәптә кассир,эш башкаручы, соңыннан мәктәп интернатында төнге няня булып эшли.Ире -сугыш инвалиды мәрхүм Әхмәт Алишев белән биш бала тәрбияләп үстерәләр. Аның хикәяте безне бик дулкынландырды.
Арча үзәк китапханәсендә Бөек Җиңүнең 70-еллыгы уңаеннан “Ул елларның даны мәңгелек” дип исемләнгән район шигырь сөйләүчеләр бәйгесе узды. Бәйге 2 номинациядә: 1.“Бөек Ватан сугышына багышланган шигырьне яттан сөйләү” 2.“Бөек Ватан сугышы турындагы әсәрдән өзекне сәнгатьле уку” яшь бүленеше буенча 15 – 24; 25 – 55; 56 яшь һәм өлкәнрәкләр арасында узды.
Апаз авылы мәдәният йортында Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышлап “Җиңү килде җирне нурга күмеп!”- исемле әдәби- музыкаль кичә узды.Район җитәкчесе Нуриев Илшат Габделфәрт улы Апаз авыл җирлегендә яшәүче сугыш һәм тыл ветераннарына юбилей медальләре тапшырды.Иң оста, әдәби- шигъри җанлы Пөшәңгәр мәктәбенең организаторы Рания Галаветдинованың Бөек Җиңүгә багышлап язылган “Язмышларда әрем ачысы”исемле сәхнәләштерелгән күренеше, сугыш китергән хәсрәт- михнәт дәрьясын соңгы тамчысына хәтле эчеп, бөтен авырлыкларга чыдап- түзеп яшәгән тыл ветераннарына һәм сугыш чоры балаларына багышлана.Укытучылар
Сугыш һәркемнең күңелендә тирән уелып калды. Сугыш! Нинди шомлы сүз! Күпме гомерләр киселгән, күпме күз яше түгелгән бу сугыш елларында. Илебезнең яшь егетләре, кызлары, ирләре, картлары - барысы да кулларына корал алып, Ватанны сакларга киткәннәр. Быел илебез зур газаплар бәрабәренә яулап алынган Бөек Җиңүнең 70 еллыгын каршы ала. Шул уңайдан китапханǝлǝрдǝ Бɵек Җиңүне каршы алу максатыннан бик күп чаралар үткǝрелǝ.
” Бөек Ватан сугышы ил хәтерендә, әдәбият хәтерендә” дип исемләнгән әдәби-музыкаль кичәбез Бөек Җиңүнең 70 еллыгы һәм Әдәбият елына багышланды. Максатыбыз сугыш чоры язучылары һәм аларның үлемсез әсәрләре белән танышу, аларны укучыга тәкъдим итү. Кичә барышында “Йөрәкләрдә һәм китапларда-сугыш ядкаре” дип исемләнгән китап күргәзмәсе һәм шушы күргәзмәгә материаллар җыелмасы буенча сәяхәткә кузгалабыз... Фронтовик язучыларыбыз эзләре буйлап үтәбез, иҗатын, тормыш юлын күз алдыннан үткәрәбез...
Әтнә районы “Ашыт“ мәдәният һәм спорт комплексында Бөек Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан данлыклы Әтнә ягы көрәшчесе Бәрәзә Хафиз истәлегенә 25 апрель көрәш бәйгесе үтте.Монда 1998 елгы һәм аннан да яшьрәкләр көч сынашты. Бәйгедә Әтнә, Арча, Биектау командаларыннан тыш Мари Иленең Йошкар - Ола, Морки, Бәрәңге районнарыннан, республикага танылган көчле көрәшчеләр биргән Балтач, Саба, Кукмара, Теләче, районнарыннан һәм Казаннан көрәшчеләр катнашты. Баш хөкемдар РСФСРның спорт остазы Марсель Харис улы Хайдаров булды.
Яшәү… Барыбыз да озак һәм бәхетле яшәргә тели. Һәркем белә: бар җисми яшәү, бар – рухи яшәү. Җисми яшәү – кешенең туганнан алып үлгәнчегә кадәр яшәве. Ә рухи яшәү – кешенең үзе үлгәннән соң да, халык телендә мәңге яшәве.
21 апрель көнне Арча укучылар сараенда шәхси команда беренчелегенә Ә.Шәяхмәтов исемендәге шашка ярышлары узды. Бөек Җиңүнең 70 еллыгна багышланган ярышларда мәктәп укучылары катнашты. Арча районының 14 командасы һәм Балтачның 1 командасы катнашкан ярышларда нәтиҗәләр түбәндәгечә булды. Урта мәктәпләр арасында: 1 урын — Яңа Кырлай мәктәбе; 2 урын — Балтач гимназиясе, Ашытбаш мәктәбе; 3 урын — Иске Чүриле мәктәбе, Яңа Кенәр мәктәбе; Төп гомумбелем бирү мәктәпләре арасында:
41 нче ел, 22 нче июнь, Кызыл белән язган датасы Шушы көннән тарих битләрендә, Кара юллар калды барысы. Батыр уллар, ир-егетләребез Китте безне, илне сакларга, Гомерләрен һич тә кызганмыйча, Биргән вәгъдәләрен акларга. Явыз дошманнарны җиңеп кайтабыз дип, Китте газиз әти-абыйлар, Кайгы-хәсрәтләрне сизгән кебек, Елап калды нәни сабыйлар. Сугыш, нинди тетрәндергеч исем, Явыз исем, ләгънәт төшкере Үзе үткән юлда күпме бушлык, Күпме хәсрәт-кайгы китерде. Күпме ятим, ачы күз яшьләре,
